Dịch thuật sao cho hay?

Discussion in 'Hướng dẫn chung' started by Reishiki, 21/10/17.

  1. Reishiki

    Reishiki Member

    Mình thấy chất lượng dịch game bây giờ cũng như dịch các loại khác như manga, truyện... không được ổn lắm. Thứ nhất là do người dịch thiếu vốn từ vựng, thứ 2 là chưa biết cách dịch, và thứ 3 là thường không dịch chính xác thành ngữ/từ lóng v..v

    Hôm nay mình sẽ nói về cách khác phục những điều này.

    1. Vốn từ vựng:

    Chắc hẳn bạn nào hay dịch thuật bất cứ một cái gì cũng từng ít nhất một lần gặp rắc rối với một từ mình biết ý mà không biết diễn tả sao cho hay, cũng như muốn đổi sắc thái biểu cảm cho từ đó mà chẳng thể nghĩ ra từ nào khác thay thế. Mình thì có rắc rối với vấn đề này khá là nhiều, nên mình đã tìm mua được một cuốn từ điển giúp mình khắc phục gần như hoàn toàn vấn đề này, đó là cuốn: Từ điển từ và ý tiếng Việt. Xuất bản năm 2015, hiện giờ mình search trên mạng thì hầu như là hết hàng, nên mình đã scan nó lên định dạng PDF chia sẻ cho các bạn.

    Download: PDF, có bookmark sẵn, dễ tìm. Hơn 1000 trang.

    2. Phương pháp dịch:

    Theo kinh nghiệm của mình, các bạn thường dịch quá sát nghĩa mà quên đi ý nghĩa của câu, cái này giống như dịch máy vậy. Nhiều khi các bạn dịch xong một câu xong tự các bạn đọc lại các bạn cũng không hiểu câu đó có ý nghĩa gì, thì đó là dịch sai.

    Mình chia trình độ người dịch theo 3 cảnh giới:

    Nguyên tắc cảnh giới 1 của mình rất đơn giản: Dịch xong đọc lại thì phải hiểu ý nghĩa của câu đó. Nếu bạn không hiểu, thì sao người đọc/xem có thể hiểu được? Mà muốn dịch ít nhất là chính xác nghĩa thì trình độ tiếng nguồn của các bạn phải đủ. Một lưu ý rất hữu dụng là nếu bạn không chắc câu đó có ý nghĩa gì, hoặc dịch sát ra thì nó chẳng có ý nghĩa gì cả, thì hãy google nó, vì đó chắc chắn là thành ngữ hoặc là cụm động từ. Lưu ý thứ hai là khi đọc lại nếu các bạn thấy câu cú không tự nhiên, kể cả trong văn nói lẫn văn viết, thì bắt buộc phải sửa lại. Vậy thế nào là tự nhiên? Nếu bạn đang dịch thoại, thì hãy suy nghĩ xem câu nói đó có quen không, người có tâm thần bình thường họ có nói như thế hay không. Nếu không thì bạn phải nghĩ xem người ta muốn diễn tả ý của câu này thì họ sẽ nói như thế nào rồi sửa lại.

    Bạn hãy xem trang manga dưới đây

    [​IMG]

    Câu nói trong ô vuông:
    "Tôi nói đề phòng trường hợp bạn không biết: Tôi là con gái đó nhé."

    Người bình thường có bao giờ nói câu này không? KHÔNG. Thay vào đó họ sẽ nói thế này: "Phòng trường hợp bạn không biết, thì tôi vẫn là con gái đấy nhé." Đây là câu nói tự nhiên mình nghĩ ra là phù hợp trong hoàn cảnh này.

    Câu tiếp: "Xương sườn của mình bị va vào rồi..."

    Có ai nói thiếu tự nhiên như thế này không? KHÔNG. Thay vào đó họ sẽ nói: "Ôi cái sườn của tôi." Như vậy là đủ thể hiện rồi.

    Cảnh giới thứ 2 là các bạn đã đọc/xem được tính cách nhân vật và bối cảnh của cốt truyện và dịch làm sao phù hợp với những cái đó. Ví dụ, bối cảnh thời chiến quốc thì bạn phải sửa xưng hô từ anh-em thành huynh-muội, đại loại vậy.

    Cảnh giới cuối cùng là các bạn phải có duyên. Ý mình là dịch có duyên chứ không phải là tính cách duyên nhé. Nhất là đối với các bạn dịch thoại hài hước, thì nhất định là phải duyên nếu không cố quá sẽ thành phản tác dụng.

    Đây chỉ là những kinh nghiệm mình rút ra được sau khoảng 7 năm dịch các loại, từ fiction, game, manga, truyện dài, anime cho đến phim, phim tài liệu, sách... Tuy trình độ dịch của mình không phải là quá thần thánh gì nhưng mình nghĩ là mình đã đạt được cảnh giới 2.

    Nếu các bạn muốn tìm hiểu thêm kiến thức về dịch thuật một cách bài bản thì có thể đọc cuốn sách này

    Dịch thuật và tự do: PDF

    Đây là cuốn sách rất hay về dịch thuật của một tiến sĩ thuộc đại học hoa sen. Nếu có thời gian các bạn nên đọc qua.
     
    Last edited: 21/10/17
    huntersun likes this.
  2. Hoursea

    Hoursea Member

    Á! Cho mình reply với! Mình thích reply mấy cái chủ đề này lắm lắm luôn. Jayyy. :D
    Mình thì chả có kinh nghiệm dịch gì sất. :)) Trước giờ dịch có 2-3 cái game. :)) Nhưng mình nghĩ mình ít nhiều có tư duy về dịch thuật. Cho mình comment với và rất mong bạn trả lời về quan điểm của mình nghen. Bạn trả lời là mình vui lắm luôn! :p

    1.
    Đầu tiên mình sẽ nói về câu sửa của bạn. Câu sửa của bạn thực chất không phải dịch, cũng không phải là dịch linh động, mà là phóng tác.
    Một khi đã gọi là dịch, câu dịch phải thể hiện đầy đủ những ý lớn, rõ ràng và quan trọng của câu gốc. Ở câu sửa của bạn đã mất đi ý nghĩa "xương sườn bị va vào cái gì đó" mà chỉ mang ý nghĩa "cái xương sườn của tôi có vấn đề gì đó". Khi mà bạn chuyển đổi từ câu gốc sang câu của bạn mà đánh mất một hay một vài ý nghĩa đủ lớn, đủ quan trọng và đủ rõ ràng của câu gốc, thì là bạn đã phóng tác chứ không phải dịch. Sẽ ra sao nếu những tình tiết tiếp theo có sử dụng việc "xương sườn của cô ấy bị va vào cái gì đó", khi đó ở bản gốc thì mọi thứ đều rành mạch rõ ràng, nhưng ở bản dịch của bạn thì đã đứt mạch vì những tình tiết tiếp theo đã trở nên có phần khó hiểu vì 1 câu trước đó đã đánh rơi 1 ý của nghĩa gốc, nó chỉ nói là "xương sườn của cô ta có vấn đề, bị đau" chứ không hề đả động gì đến "nó bị đau vì va vào cái gì đó". Có thể ở cái ví dụ đó sự phóng tác không để lại hậu quả nghiêm trọng, nhưng vấn đề là bạn đang nhầm tưởng đó là bạn dịch 1 cách linh động, nhưng thực chất là bạn đang phóng tác mà bạn không biết. Lúc mình xem cái video demo FF Type-0 của bạn mình cũng có để ý điều này, nhưng quên góp ý. Ở cái video đó thì đôi chỗ bạn đã phóng tác mà tưởng nhầm là dịch linh động, và đã để lại hậu quả đáng kể, những ý quan trọng của câu gốc bị biến đổi theo ý muốn của bạn => mất đi ý nghĩa gốc mà mang ý chủ quan bạn chế ra => là phóng tác chứ không phải dịch.
    Tiếp theo là câu dịch của mình: "Ui xương sườn của mình... chắc bị va vào cái gì đó..." Tuy không phải là tự nhiên lắm, nhưng lại đầy đủ ý nghĩa của câu gốc, còn đánh đổi nghĩa gốc để đổi lấy tự nhiên cho Việt văn thì là phóng tác.

    2. Theo mình cảnh giới cuối cùng của phân loại trình độ dịch thuật không phải duyên mà là kinh nghiệm dịch toàn diện.
    Khi mà đánh giá trình độ dịch của 1 người đến đâu thì phải đánh giá 1 cách bao quát các dịch phẩm của người đó. Và 1 tác phẩm thường gồm nhiều sắc thái, 1 cuốn truyện hài đôi lúc cũng có những câu triết lý và những giải thích về sự vật sự việc, nếu người đó chỉ có khiếu hài hước thì có lẽ sẽ dịch tốt phần hài, ngoài ra các chỗ khác sẽ lúng túng vì anh ta ko có trình độ xử lí những câu từ đó. Vậy tổng quan bản dịch của anh ta cũng không phải là tốt. Nên cảnh giới cao nhất của dịch thuật là kinh nghiệm đầy mình có thể xử lí tốt những câu từ ở rất nhiều sắc thái khác nhau, do đó dịch phẩm nào cũng xuất sắc. Còn duyên thì cùng lắm chỉ tốt ở 1 thể loại anh ta có duyên, người đó chạm tới cảnh giới tối cao của dịch thuật ư? Không hề.

    3. Cuối cùng là cái nhan đề: Dịch thuật sao cho hay?
    Theo mình việc dịch thuật khó có thể kết luận được đó là hay, hay là dở, chỉ có đúng và không đúng, hay hay dở đều là những thứ không cùng, không có chuẩn mực, không có cơ sở để tranh luận.
    Thậm chí việc "bối cảnh thời chiến quốc thì bạn phải sửa xưng hô từ anh-em thành huynh-muội" cũng chỉ là cái cố chấp của đa số, nếu để anh-em chứ không phải huynh-muội thì sai ở đâu? Chỉ là số đông thích như vậy hơn, với số ít thì họ thích anh-em hơn, họ cho là hay hơn, vậy lấy cơ sở nào để tranh luận khi bản chất đều là dịch đúng và chỉ hơn thua bởi sở thích của từng người? Và ai bảo số đông thích hơn thì là hay/tốt/tuyệt vời hơn? Chỉ có thể nói đó là bản dịch phù hợp với số đông, thị hiếu hơn.
    Khi 1 ai đó khen 1 ai đó dịch hay, đó chỉ là nhận xét cảm tính chủ quan của người đó, hoàn toàn không có cơ sở để đưa ra kết luận gì và chứng minh được dịch theo cách của anh ta sẽ đúng đắn hơn.
    Tóm lại chỉ có dịch giả dịch giỏi, không có dịch giả dịch hay. Dịch giỏi là đủ ý, giữ được nguyên vẹn sắc thái, câu từ gần gũi, dễ hiểu với người đọc, còn ai hay hơn ai thì không có cơ sở để tranh luận và đưa ra kết luận, bởi từ hay là từ chủ quan cảm tính.
    Vậy nên chỉ có chủ đề "dịch thuật sao cho tốt", không có chủ đề "dịch thuật sao cho hay".
     
    Last edited: 22/10/17
    Hieuxm2008 likes this.
  3. Reishiki

    Reishiki Member

    À tất cả các ví dụ mình nêu trên nó chỉ là ví dụ thôi, chứ không phải mình áp đặt dịch như mình mới là đúng/chuẩn/hay gì đó, còn như bạn đã nói thì dịch hay hay dở là quan điểm của mỗi người. Bài viết của mình nó chỉ là quan điểm cá nhân của mình thôi nên nếu bạn không đồng ý thì cũng không sao cả, vì như bạn nói mỗi ng 1 quan điểm mà. Cái chính là mình muốn chia sẻ 2 cuốn ebook thôi. Còn phần râu ria bên ngoài không cần đọc cũng được.

    Vốn bài viết của mình nó cũng không có tranh luận về việc dịch ra sao cho hay/tốt hay chỉ trích bản dịch dở/tồi/ko hay v..v mà mục đích chính của nó là chia sẻ 2 cuốn ebook thôi :D
     
  4. Hoursea

    Hoursea Member

    Cám ơn bạn đã chia sẻ. Mình down ngay đây. :cuteonion41:
     
  5. Luxanna "Lux" Crownguard

    Luxanna "Lux" Crownguard Đèn Lồng Tím

    Cái từ điển dùng thế nào nhỉ?
    Khi dịch em mà tìm được 1 từ tiếng việt thì coi như xong rồi còn gì nữa?:rolleyes:
     
  6. Reishiki

    Reishiki Member

    Cái từ điển hữu ích lắm, dành cho các bạn mà ít vốn từ vựng. Mình có cuốn đó nên mình dịch khá hơn hẳn trước đây. Ví dụ có 1 câu kinh điển của nhân vật, nhưng dịch ra nghe nó tầm thường quá, mà mình phải làm sao cho nó ngầu hơn chẳng hạn :D thì có thể tìm những từ đồng nghĩa/gần nghĩa với từ đó để thay vào nó mang sắc thái mình mong muốn.

    Như game mình đang dịch là Type-0 có mấy cái quân hàm với chức danh mà dịch ra tiếng Việt chẳng có ý nghĩa gì cả nên mình cũng phải chế một phần, nếu vốn từ không đủ thì phải nhờ từ điển này. Dịch bt thì có thể xài văn phong của mình nhưng vào những cảnh quan trọng thì nên tham khảo từ điển, sẽ nảy ra khá nhiều ý dịch hay đấy :D